Calca. Poranek

Parę dni temu Siódma nad ranem, okolica Casa del Rio, Calca, Cusco, Peru.

Patrząc w kierunku słońca

Patrząc w inne strony

(w)

Coroico

Jak tylko przyjechaliśmy, uderzyło nas tutejsze powietrze, ciepłe, łagodne, trochę wilgotne. Znowu można chodzić w sandałach i krótkich rękawach. I znów lekko się oddycha, bo jesteśmy poniżej 2 000 metrów.
Gdy wyszliśmy poza miasteczko, okazało się, że wszędzie wokół są tropikalne ogrody. Mnogość ptaków okupujących drzewa i krzewy, cykająca wibra koników polnych i ich bractwa, śpiew żab. I pachnie jak w Vilcabambie. Poczuliśmy się jak w domu.
Coroico leży jakieś 65 km na wschód od La Paz. 65 km najkrótszą trasą, czyli słynną Camino de Muerte, drogą śmierci. Droga ta przez lata pobijała światowe rekordy w liczbie rocznych śmiertelnych ofiar. Niemal na całej długości wije się ponad kilkusetmetrowymi przepaściami, jest wąska, nieasfaltowana i przecina kilka wodospadów. No i cóż... Pojazdy z niej spadały, często. 300 – 400 ofiar śmiertelnych rocznie, zdaje się, na tym krótkim odcinku. Aż parę lat temu zbudowano inną, bezpieczną drogę, która ma nie 60, a ponad 90 km (wyobraźcie więc sobie, jak bardzo musi krążyć; nadal jest to droga wiodąca bezpośrednio do Coroico, na trasie nie mija się innych miasteczek). Camino de Muerte jest teraz otwarta tylko dla zorganizowanych grup rowerowych. To jedna z największych turystycznych atrakcji Boliwii, bujnąć się drogą śmierci z La Paz do Coroico rowerem. Nadal zdarzają się wypadki,w tym śmiertelne, ale rzadko. No a droga, ponoć, kosmicznie zjawiskowa. Na taką właśnie wygląda, gdy uda się ją dojrzeć z okien busa śmigającego gładką nową szosą.

Od początku przyjechaliśmy tu z postanowieniem zostania na dwa tygodnie, aż do czasu Vipassany. Przemawiały za tym klimat, otoczenie i rekomendacje przyjaciół.
Już drugiego dnia po przybyciu szczęśliwym trafem udało nam się wynająć miły mały domek położony wśród rozległych ogrodów. W ogrodach tych buszują kapibary. Odkąd rzucamy im organiczne odpadki, jest ich coraz więcej i podchodzą bliżej. Po zmroku po drzewach skaczą małpy. Są też spore pająki, ale nie włochate. Bartek mówi, że widział dziś skorpiona.
Mamy teraz, zdaje się, sezon owadzich zalotów. Co udało się uchwycić.
(w)

Koka

Ujęło mnie w Świętej Dolinie Inków, że jej mieszkańcy z oddaniem i szacunkiem traktują fizyczną reprezentację świata, niebo oraz ziemię i jej przejawy. Jak rodzinę. Mówi się tu o ziemi pachamama, madre tierra, o księżycu - madre kiya, nieboskłon to padre cielo, a słońce – padre inti. No i święte rośliny - madre ayahuasca, madre coca, abuelito wachuma, abuelito tobacco..

Madrecita coca, czyli koka, to jedna z najświętszych roślin dla rdzennych mieszkańców Andów. Jest znana ludziom od przeszło 8 tysięcy lat. Liście koki zawierają masę wartości odżywczych, w tym wapno, potas, fosfor, witaminy B, C i E, proteiny i błonnik. Koka jest łagodnym stymulantem, niweluje głód i pragnienie, łagodzi objawy zmęczenia, działa przeciwbólowo. Tubylcy stosują ją na wszelkie schorzenia - na malarię, astmę, wrzody, na lepsze trawienie; jako afrodyzjak, jako sposób na długowieczność.

Częstowanie się liśćmi koki jest tu mniej więcej tak powszechne jak w Europie częstowanie się przekąskami lub papierosami. Na wysokościach koka jest błogosławieństwem, bowiem zaczynając od mniej więcej 2 500 metrów, każde wzniesienie się o kolejne 200-300 metrów jest dla organizmu szokiem, musi na nowo się przystosowywać. Oddech się rwie, a w głowie zaczyna cisnąć; ten ból może się utrzymywać dniami, u niektórych nawet tygodniami. Żucie liści koki ułatwia przyswajanie tlenu, tym samym niwelując objawy choroby wysokościowej. Żuje się garść lub dwie wysuszonych liści do momentu, gdy ma się w ustach gorzkawą papkę o zielonym smaku; najlepiej tak żuć godzinami.

Przyjemniejszy, acz mniej skuteczny sposób to picie herby z koki, np. z dodatkiem imbiru, cynamonu i goździków. To jednak nie wszystko – na każdym tutejszym targu można kupić mąkę z koki, która z powodzeniem zastępuje mąkę pszenną. W cukierniach i restauracjach spotkać można ciasta z koki. 
Widziałam raz wróżenie z liści koki. Coś jak wróżenie z fusów. Jak ktoś lubi w ten sposób poszukiwać odpowiedzi...

Victoria, miła Francuzka, z którą odwiedziliśmy Lagunę Kinsa Cocha (fotorelacja z tego piękna tutaj), opowiedziała nam, jak wygląda despacho, tradycyjna ceremonia koki. Celem ceremonii jest oddanie hołdu naturze. Despacho odbywa się zwykle w pięknych okolicznościach przyrody, z dala od siedlisk ludzkich. Rozpoczyna się od rozłożenia na środku kręgu płachty białej tkaniny lub papieru. Na niej umieszcza się najróżniejsze ofiary dla pachamamy, przyniesione przez uczestników. Najczęściej będą to nasiona, zioła, płatki kwiatów, czasem słodycze, tkaniny, laurki, kosmyki włosów; co komu przyjdzie do głowy, zdaje się. Następny etap, zwany a`kintu, to dzielenie się liśćmi koki. Każdy z uczestników wybiera spośród swoich liści trzy najdorodniejsze i następuje moment kontemplacji, w którym każdemu z liści przypisuje się intencje, okazanie wdzięczności za przeszłość i teraźniejszość oraz życzenia na przyszłość. Potem uczestnicy pojedynczo wychodzą na środek kręgu, kłaniają się na cztery strony świata i umieszczają wybrane liście koki na tkaninie. Finalnie prowadzący zawija wszystkie złożone ofiary w pakunek, który następnie zostaje spalony lub pochowany w ziemi, co symbolicznie uwalnia ofiary, przywraca je ziemi. W ten sposób ceremonia zostaje wypełniona.

Tradycyjne rytuały mogą być, jak widać, piękną sprawą. Uświęcają chwile. Umożliwiają wyskok z codzienności i ponowne połączenie z naturą, odnalezienie w sobie pokładów szacunku i tego pierwiastka boskości, który wszyscy nosimy wewnątrz.

(w)

Soy muyer de la tierra

Dla wszystkich kobiet wszystkich plemion.

---

Soy muyer de la tierra
(posłuchaj pod tym linkiem - śpiewa Milagros Casaverde)

Soy mujer de la tierra, alumbrando con luz de luna
me coronan las estrellas y las diosas viven en mi

Soy la fiesta de la vida danzando en el universo
mi alegría es medicina y las diosas viven en mi
y las diosas viven en mi

---

Jestem kobietą ziemi oświetlaną księżyca światłem
Gwiazdy moją koroną, a boginie żyją we mnie

Jestem świętem życia tańczącym we wszechświecie
Moja radość to lekarstwo, a boginie żyją we mnie

Boginie żyją we mnie

(ano)

Wielki kapitał, czyli rak płuc świata

Weronka poruszyła już temat w tym poście, ale dosyć dawno, więc postanowiłem napisać jeszcze kilka słów.

---

Rezerwat dorzecza Cuyabeno (który pojawił się wcześniej w tym poście oraz w tej odsłonie faktur natury) znajduje się w północno wschodnim Ekwadorze. Znajduje się tam 12 obiektów turystycznych, trzeba się rejestrować i nie można sobie tak po prostu wpłynąć, a wjechać tym bardziej, bo drogi to rzeki. Owe obiekty chronią park narodowy przed przejęciem go przez koncerny naftowe, bo wiadomo, że pod parkiem jest ropa.

Rezerwat rezerwatem, a kapitalizm kapitalizmem. Podobno w konstytucji Ekwadoru (jako jedynej) jest zapis o prawach natury i ich ochronie. Mimo to, nasz przewodnik Diego mówił, że ponad wszelkimi prawami natury stoi tu „racja stanu”. Jeśli więc okaże się, że bardziej od turystyki opyla się sprzedać ziemię na wydobycie, to tak właśnie władze zrobią. Szczególnie, gdy na takiej ziemi mieszka zaledwie kilka tysięcy wyborców, których prowincjonalnego protestu nikt nie usłyszy.

Dzięki względnie rozwiniętej turystyce, ten rezerwat jakoś się broni. Ale co rusz słyszymy o kolejnych setkach hektarów parków w Ekwadorze, które sprzedaje się zagranicznym firmom pod wydobycie. Nie tylko w Amazonii, ale też na przykład w rezerwacie Los Cedros, gdzie znaleziono miedź, albo w Cordillera del Condor, gdzie właśnie sprzedano 400 hektarów chińskiej firmie, aby wydobyły z gór jej metale. Autochtoni wprawdzie protestują, ale też się boją. Ostatnio jednego aktywistę walczącego przeciw wydobyciu w Cordillerze del Condor wyłowiono z rzeki. Miał spętane ręce.

23-letni Diego (ten smagany pokrzywą w tym poście o bieluniu) z dumą opowiadał, że Lago Agrio jest centrum wydobycia ropy. Stanowi ona 60% gospodarki Ekwadoru, więc bez niej byłoby ekonomicznie niewesoło. Kilka dni później wspomniał też, że ropy wystarczy jeszcze na około 25 lat. Co potem? Pewnie awantury. Nie sądzę jednak, żeby obecna władzy przejmowała się tak odległym, potencjalnym problemem. Nie politycy, a już na pewno nie na tym kontynencie. Ci wolą chwalić się, ile to lotnisk i setek kilometrów dróg nie powstaje w kraju, i jakie tanie jest paliwo.

Na kolejnych trzech miejscach gospodarki są: turystyka, kwiaty (w szczególności róże) i banany. Nie pamiętam, w jakiej kolejności.

Tak więc zapraszamy do przyjazdu tam, kupowania ekwadorskich róż i opychania się tamtejszymi bananami. A globalnie – do umiaru: w spalaniu paliw, kupowaniu niepotrzebnych rzeczy, itd. Do ogólnego, oddolnego, świadomego ograniczania konsumpcji na co dzień i wzięcia odpowiedzialności za ten bałagan, który narobiliśmy. Bez rewolucji. Małe, świadome zmiany. Gorąco zapraszamy.

(ano)

inglese

Peruwiańskie markety

Markety to jedno z naszych najulubieńszych zjawisk w Peru.

Każdy market ma swoją stałą część wewnętrzną i ruchomą, zmieniającą kształt i rozmiar w zależności od dnia tygodnia część zewnętrzną. Niektórzy sprzedawcy mają duże, bogate stoiska, inni zaś siadają na ziemi i rozkładają przed sobą chustę z kilkoma ziemniakami lub pęczkiem pietruszki bądź cilantro. Handlowanie na targowisku to praca codzienna i całodzienna, bo warzywa i owoce trzeba sprzedać, zanim się zepsują. Handlarki nie mają więc czasu na nic innego, całe ich życie kręci się wokół marketu.

W stałym punkcie każdego targu jest stoisko obiadowe oraz jugeria, czyli pijalnia świeżych soków. Panie są hojne i zawsze dostaje się obfitą dokładkę.

Negocjowalność cen przechodzi najśmielsze oczekiwania. Nigdy nie wiesz, ile zapłacisz. Ten sam produkt jednego dnia może kosztować 1 sol, drugiego trzy razy więcej, a kolejnego taniej, niż pierwszego. Trzeba więc za każdym razem podczas zakupów dużo chodzić, porównywać, gadać i okrężnymi sposobami próbować stawiać na swoim. Generalnie jednak ceny produktów spożywczych na targach są przyjazne dla kieszeni. Za 1 sol (ok. 1,20 - 1,30 zł) przykładowo można kupić 2 mango albo 10 oritos (najmniejsze i najsłodsze bananki długości średnio 10 cm), 2 marakuje, 5 sporych marchewek bądź 3 pomarańcze. Działa swojska zasada: poproszę pomidorków za 2 sole i mięty za 30 centimos. Mając w kieszeni 10 soli z łatwością można nakupić jedzenia na obiad z deserem.

Na najbardziej zjawiskowym targowisku San Pedro w centrum Cusco można kupić absolutnie wszystko. Poza tonami warzyw, owoców i ziół jest fascynująca sekcja z akcesoriami magiczno-zdrowotnymi. Można tam m.in. zakupić kaktusa san pedro i ayahuaskę. Jest też oczywiście agua de florida, czyli orzeźwiająca ziołowa mieszanka z nutą bergamotki, którą wszyscy szamani posługują się podczas ceremonii, oraz wiele innych korzenno-kwiatowych wód kolońskich – różana, cynamonowa, sandałowa, paczuli... Poza tym różnych wielkości i kształtów (kule, piramidy) minerały i magiczne kamienie z przewagą kryształów. Aromatyczne patyczki palo santo, pozwijany w rulony tytoń mapachu, który można suszyć i potem palić, albo zalawszy wodą, wciągać jak tabakę, co pięknie pobudza i orzeźwia. Na targu San Pedro kupiłam też liście karczocha, z których przyrządza się gorzką herbatę, oczyszczającą i kojącą wątrobę np. po antybiotykoterapii.

(w)

Faktury natury #6 - Chrzest ognia

Byliśmy (i będziemy znów od niedzieli) na wolontariacie u rodziny w składzie: mama z Francji, tata aborygen-ayahuascero z ludu Shipibo oraz trzy dziewczynki 3, 5 i 7 lat. Pewnie coś o tym napiszemy wkrótce.
Wszystkie popołudnia mieliśmy wolne, więc gdy Weronka poszła szukać dla mnie prezentu urodzinowego, ja poszedłem na krótki spacer po górach okalających Świętą Dolinę.
Wkrótce trafiłem na zbocze, które niedawno trawił ogień. Zafascynowało mnie to, jak ten niszczycielski żywioł przekształca, deformuje i okadza swoje ofiary. Oto foto-owoce tej fascynacji: